Clann Zú & Black Coats & Bandages
Kasımda İstanbul’a yağmur yatay yağar. Şemsiye işe yaramaz. İnsan yakasını kaldırır, başını eğer, yürür. Ben o akşamlarda kulaklığı takar, yıllardır aynı albümü dinlerim: Clann Zú’nun Black Coats & Bandages’ı. Baştan sona, parça atlamadan. Kırk yedi dakika. Her şeyin otuz saniyede bir bölündüğü zamanlarda bir albümü kesintisiz dinlemek, verebileceğimiz en küçük cevap.
Clann Zú’yu duymamış olmanız muhtemel. 1999'un sonunda Melbourne’de kurulan grup 2002'de Dublin’e taşındı, iki albüm yaptı ve Mayıs 2005'te dağıldı. Bu ikinci albüm aynı zamanda sonuncusu. Veda olsun diye yapılmamıştı. Yine de öyle dinleniyor.
Albüm, kendi adını taşıyan bir buçuk dakikalık bir parçayla açılıyor. Şarkıdan çok bir cenaze. Gri bir gök, şemsiyeler, kargalar, sulu karın içinde ağır ağır ilerleyen bir kalabalık, çakılın üstünde ses çıkaran cilalı ayakkabılar. Declan de Barra şarkı söylemiyor, gördüğünü anlatıyor. Arkada Russell Fawcus’un elektrikli kemanı ağlamıyor. Bir yarayı yokluyor.
İlk albüm Rua’yı da dinledikten sonra aslında bu kayıt bir geri çekilme gibi. Enstrümanlar seyrelmiş, elektronik etki azalmış, İrlandaca daha çok yer kaplıyor. Grup sesini kalabalıkla değil, boşlukla kurmayı seçmiş. İrlandaca dizeleri anlamadan dinliyorum. Bir dilin bir şarkıya ne kattığını duymak için o dili bilmek gerekmiyor. “T-Éan Bán” bana bir ağıt gibi geliyor. Belki değildir. Fark etmez. Ağıt sözlükte değil, seste yaşar.
İkinci parçanın adı tek başına bir şiir: There Will Be No Morning Copy. Sabah baskısı olmayacak. Gece yazılan hiçbir şey ertesi gün gazeteye girmeyecek. Şarkı altı dakika boyunca birkaç notanın etrafında dolaşıyor, kendini ancak en sonda bırakıyor. Patlamayı vaat etmiyor, hak ettiriyor. Bu albümü bana sevdiren de bu: hiçbir şeyi gereğinden fazla istemiyor. Ne sesten ne dinleyiciden.
Şarkıların ilk hâlleri 2002'de Dublin’de, bir gece boyunca, çoğu canlı olarak banda alınmış. Bunu öğrendiğimde albümün neden hep gece gibi durduğunu anlamıştım. Bazı kayıtlar stüdyoda yapılır. Bazıları sabahı bekleyerek.
Bir de albümün öfkesi var. Kayıt emperyalizme, savaşa ve örgütlü dine de uzanıyor. 2004 yılı, Irak işgalinin ilk yılı. Bazı eleştirmenler bu yüzden albümü vaaz vermekle suçlamış. Penny Black Music’te yazan Maarten Schiethart de Barra’nın sesini güzel bulurken vaaz başladığında grubun sesinin sıradanlaştığını yazdı, albümü U2'nun gölgesinde gördü. Haksız sayılmaz. Mikrofon kürsüye dönüştüğünde müzik geri çekilir, Bono bunu yıllardır kanıtlıyor. Ama Clann Zú kürsüye çıkmıyor. Savaşı bir slogan olarak değil, bir sargı bezi olarak getiriyor şarkıya: kim sardı, kim taşıdı, kim toprağa indirdi. Öfkesini yükseltmek yerine soğutuyor. Soğuk öfke daha uzun yaşar.
Joyce’un “Ölüler”i aklıma gelir bu albümde. Hikâyenin sonunda kar bütün İrlanda’ya, yaşayanlara da ölülere de aynı yumuşaklıkla yağar. Clann Zú’da kar yok, sulu kar var. Ayrım bu kadarcık ve hiç de az değil. Kar örter. Sulu kar ıslatır.
Albümde en sevdiğim şarkı yine de bunlardan biri değil. “You’ll Have to Swim”. Yüzmek zorunda kalacaksın. Altı dakikalık bu şarkıyı en çok vapurda dinliyorum. Özellikle son sefere denk gelirsem, arka güvertede. Motor alttan alttan titriyor, köpük pervanenin arkasında açılıp kapanıyor, şehrin ışıklarının izliyorsun. Şarkı yavaş yavaş kabarıyor, karşı kıyının ışıkları da yaklaşıyor. İkisi aşağı yukarı aynı anda varıyor.
Şarkının adı her seferinde daha çekici geliyor bana. Yüzmek zorunda kalacaksın, diyor. Vapurdayken insan buna gülümseyebiliyor. Şimdilik.