We Live in Time
-spoiler içerir-
Film izlerken ekranın altındaki ilerleme çubuğuna bakma huyum var. Ne kadar kaldığını bilmek istiyorum. Bir sahne uzayınca, iki karakter susunca, parmağım dokunmatik ekrana gidiyor ve o ince çizginin nerede olduğuna bakıyorum. Kötü bir alışkanlık bu, biliyorum. Ama sanırım filmden çok kendimi kontrol ediyorum. Ne kadar dayanmam gerektiğini öğrenmek istiyorum.
We Live in Time’ı izlerken bu huyum işe yaramadı.
Film zamanı karıştırarak anlatıyor. Bir sahnede Almut ve Tobias tanışıyor: Almut arabasıyla ona çarpıyor, Tobias otel bornozuyla yerde yatıyor. Biraz önce boşanma kâğıtlarını imzalamak için kalem almaya çıkmış. Sonraki sahnede Almut’un saçları kısa, bir doktorun karşısında oturuyorlar. Sonra yine başa dönüyoruz, ya da başa yakın bir yere. Çubuk ilerliyor ama hikâye ilerlemiyor. Daha doğrusu ilerliyor, ama düz bir çizgide değil.
Bir süre sonra kendimi Almut’un saçına bakarken buldum. Uzunsa daha önce, kısaysa sonra. Kafasında bere varsa hastalığın içindeyiz. Bir kadının saçı, filmin içinde bana saat oldu. Bunu fark ettiğimde biraz utandım, çünkü ilerleme çubuğuna bakmanın başka bir yolunu bulmuştum sadece.
Sonra bıraktım.
Bırakınca film değişti. Ya da ben değiştim, bilmiyorum. Sahneleri sıraya dizmeye çalışmayı bırakınca her biri kendi başına durmaya başladı. Bir benzin istasyonunun tuvaletinde doğum yapan bir kadın, kapının önünde panikle dolanan bir adam, kasada durmuş, her şeye şahit olan bir çalışan. Bu sahne neden komik, neden bu kadar dokunaklı? Çünkü o an, öncesini ve sonrasını unutturacak kadar dolu. Hastanenin kaçıncı ay olduğu, hastalığın hangi evresi, hiçbiri önemli değil. Önemli olan, o dar tuvalette o çocuğun doğması.
Tarkovski sinemayı zamanı yontmak diye tanımlamıştı. Bu film zamanı yontmuyor, daha çok kırıp yeniden diziyor. Bazen bu dizilim fazla hesaplı geliyor, onu da söyleyeyim. Bazı geçişlerde yönetmenin elini omzumda hissettim: “Şimdi ağla, şimdi gül.” Film en iyi anlarında beni rahat bırakıyor, en zayıf anlarında ise biraz fazla istiyor.
Ama Almut’un kararı rahat bırakmıyor. Hastalığı geri döndüğünde, kalan zamanını tedavi odalarında değil, bir aşçılık yarışmasında geçirmeyi seçiyor. Tobias buna kızıyor, haklı olarak. Ben de kızdım. Sonra düşündüm: Kalan zamanı uzatmak mı, doldurmak mı? İkisi aynı şey değil. Herkesin cevabı da aynı olmak zorunda değil. Film de bu soruyu çözmeye çalışmıyor zaten. Sadece Almut’u mutfakta, terli, dikkatli, elleri hızlı gösteriyor.
Bir yemeğin hazırlığını izlemenin bende yarattığı sakinliği hep merak etmişimdir. Belki de şundandır: Mutfakta zaman ölçülü geçer. Fırının ne kadar açık kalacağı, tereyağının ne zaman ekleneceği, sosun ne zaman çekileceği bellidir. Fazlası yakar, azı çiğ bırakır. Almut’un hayatında zaman böyle değildi. Kimse ona ne kadar kaldığını söyleyemedi. O da kontrol edebildiği tek zamanı seçti.
Ben bunu üzücü bulmadım. Haysiyetli buldum.
Filmin bana kalan imgesi ise ne hastane ne yarışma. Bir yumurta.
Almut, kızına yumurtayı tek elle nasıl kıracağını öğretiyor. Kabuğa bir kez, net vurulacak. Tereddüt edersen kabuk parçalanır, sarısı dağılır. Çok sert vurursan yine dağılır. Ölçü bu kadar basit, bu kadar zor.
Film bittiğinde bir süre oturdum. Ekranın altına bakmadım. Zaten bakacak bir şey kalmamıştı. Mutfağa gittim, buzdolabını açtım, bir yumurta aldım. Tek elle kırmayı denedim.
Kabuk tezgâha dağıldı. Sarısı da.
Yarın yine deneyeceğim. Siz de deneyin. Saatine bakmadan.