Naked 1993 Filmi Üzerine
Naked’ı ilk izlediğimde gece yarısını geçiyordu. Film bittiğinde ışığı açmadım. Bir süre karanlıkta oturdum. Biri bana uzun uzun bir şeyler anlatmış da ben sadece kafa sallamışım gibi bir his bırakmıştı.
Mike Leigh’in 1993'te çektiği film, Manchester’dan çalıntı bir arabayla kaçan Johnny’nin Londra’da geçirdiği birkaç günü anlatıyor. Ama “anlatıyor” demek doğru değil. Film sizi Johnny’nin yanına oturtup yürümeye başlıyor. Siz de peşinden gidiyorsunuz. Neden gittiğinizi bilmeden.
Önce müzik var. Andrew Dickson’ın yaylıları açılış sahnesinden itibaren bir yerde dönüp duruyor. Yükselmiyor, çözülmüyor, bir yere varmıyor. Aynı birkaç nota, durmadan inen bir merdiven gibi. İlk başta rahatsız ediyor. Sonra fark ediyorsunuz ki Johnny de tam böyle yürüyor: hızlı, telaşlı, ama hiçbir yere gitmeden.
David Thewlis’in Johnny’si konuşuyor. Durmadan konuşuyor. Barkodlardan, Vahiy Kitabı’ndan, insanlığın kendi kuyruğunu yiyen bir köpek olduğundan. Cümleleri birbirinin üstüne biniyor, bir fikirden ötekine atlarken sizin de elinizden tutup çekiyor. Boş bir ofis binasında gece bekçisiyle sohbet ettiği o uzun sahnede çok odaklanmam gerekti, altyazıyı takip edemiyorsunuz altyazıyı bırakıp konuşmayı takip ettiğinizde de başınız dönecek kadar oluyor neredeyse.
İşin tuhafı da burada. Johnny iyi biri değil. Film bunu ilk sahnesinde, karanlık bir ara sokakta söylüyor ve bir daha da geri almıyor. Kadınlara kötü davranıyor, kendisine uzanan her eli ısırıyor. Yine de dinliyorsunuz. Çünkü öfkesi boş değil. Zekâsı gerçek. Bu ikisi aynı adamda buluşunca ne düşüneceğinizi de şaşırıyorsunuz.
Thewlis bunu oynamıyor gibi. Omuzları hep biraz düşük, gözleri hep biraz kısık. Bir sigarayı yakış biçimi, paltosunun yakasını kaldırması. Bunları ezberlemiş bir oyuncu değil, yıllardır o paltoyla gezen biri var karşımızda. Leigh’in oyuncularıyla aylarca doğaçlama yaparak karakter kurduğunu sonradan okudum ve şaşırmadım.
En sevdiğim sahne filmin sonlarına doğru gelen o kısa an oldu. Johnny dövülmüş, yüzü kan içinde, eski sevgilisi Louise’in koltuğunda yatıyor. Ve birden ikisi birlikte şarkı söylemeye başlıyorlar. Take me back to Manchester when it’s raining. Eski, basit, neredeyse çocukça bir şarkı. Sesleri tam tutmuyor. Louise gülümsüyor. Johnny de, belki filmde ilk kez, hiçbir şeyi kanıtlamaya çalışmıyor.
O birkaç saniyede bütün film yumuşuyor. Bunca konuşmanın, bunca kaçışın altında aslında bu yatıyormuş. Yağmurlu bir şehre, birinin yanına dönme isteği. Bunu kimse doğrudan söylemiyor tabii. Şarkı söylüyor.
Sahneyi sonradan defalarca açtım. Louise “Manchester’a dönelim” diyor, Johnny kabul ediyor gibi görünüyor. Sonra Louise odadan çıkıyor ve Johnny topallayarak kapıdan çıkıp gidiyor.
Son plan bir yol. Johnny kameraya doğru, sokağın ortasından yürüyor. Bacağı aksıyor, yüzü şiş. Yaylılar yine aynı yerde dönüyor. Kimse peşinden gelmiyor. O da arkasına bakmıyor.
Bu görüntüyü uzun zamandır kafamda taşıyorum. Bazen ben de kendimi o yolda görüyorum. Johnny’nin yaptıklarında değil, hiç değil. Ama o yürüyüşte. Bir yere gitmek için değil, bir yerde durmamak için yürümekte. Biri “kal” dediğinde veya elini uzattığında içinden kalmak veya o eli tutma gelse de yine de o kapıyı açmakta. Her şeyi bu kadar çok düşünüp sonunda hiçbirini söyleyememekte.
Böyle şeyleri kırınç buluyorum çoğu zaman. Kendinizi bir film karakterine benzetmek kolay. Bu zamanlarda sosyal medya yalnızlığı kurgusal karakterler üzerinden romantize edip kendilerini onlara benzeten, idol edinenlerle dolu. Böyle yakışıklı yalnızlıkları romantize etmek kolay ve anlaşılabilir ama bence Johnny’nin yalnızlığı ise hiç öyel değil. Soğuk, kirli, ve büyük kısmını kendi kazmış. Yalnızlığın romantik olmayan, sizi sürekli yürümeye iten kısmını beğeniyorum biraz.
Leigh Johnny’yi kurtarmıyor. Cezalandırmıyor da. Sadece yola bırakıyor. Ben de öyle yaptım. Devamını içimde getiriyorum bazen. Filmin tema müziğini açıp yağmurlu havalarda rastgele yürüyerek.